|
Op deze pagina vind je citaten en een uit het Amerikaans vertaalde tekst van pater
Thomas Keating over het zog. "Centering Prayer", oftewel: Centrerend Gebed (CG). Meer informatie
over de Amerikaanse beweging die ontstaan is rondom het "Centering Prayer" vind je op de
volgende website: Centering Prayer. CG is zowel een vorm van gebed, als een vorm van meditatie. Informatie over een met CG vergelijkbare Christelijke vorm van meditatie, waarin meer de nadruk gelegd wordt op het zonder ophouden herhalen van de mantra, vind je op de site van het Centrum voor Christelijke meditatie.
Nieuwe teksten zijn gemarkeerd met het symbool  .
 
Aanbevolen achtergrondslectuur t.a.v. de zin van mediteren in het algemeen:
een paar gedachtes uit het boek van Hans Jürgen Baden, "Zwijgen als kracht", elders op deze homepage.
Centrerend Gebed (ook
wel aangeduid als "innerlijk gebed") in Nederland
-
Deze paragraaf is bedoeld om verslag uit te brengen
van de mogelijkheden tot beoefenen van Centrerend Gebed / innerlijk gebed in Nederland.
-
Voorlopig zijn mij op dit vlak alleen activiteiten
bekend zoals die georganiseerd worden door de Debora Communiteit in Appingedam. Hieronder vind je de
tekst van de folder van deze Communiteit m.b.t. Centrerend Gebed, plus data en praktische gegevens
m.b.t. deze activiteiten.
CENTERING PRAYER
In een snel tempo heeft zich in de engelssprekende landen in de wereld een
nieuwe meditatiebeweging verspreid: Centering Prayer, georganiseerd door Contempative Outreach.
Het is bedoeld voor iedereen, niet-theologen en theologen en is oecumenisch
van opzet.
Mensen
komen samen om in geconcentreerde stilte zichzelf open te stellen voor God en eeuwigheid én om de
blokkades en de scheefgroei in het eigen innerlijk leven op het spoor te komen en te overwinnen.
De beweging is in de V.S. gestart in het jaar 1970 en berust op oude christelijke
tradities, o. a. verwoord in het veertiende-eeuwse anonieme geschrift: De Wolk-van-Niet-Weten, en op
de nog oudere geschriften van Evagrius van Pontus (± 385)
De monnik Thomas Keating O.C.S.O. heeft in een
hedendaagse methode gebruik gemaakt van deze oude tradities.
Anders dan de oosterse meditatietechnieken kent Centering Prayer als
basisgegeven:
- Het verdiepen van de persoonlijke relatie met God in Christus.
- Een methode om onszelf te bevrijden van banden die de ontwikkeling van
deze relatie verhinderen.
Nederland is het eerste niet-engelssprekende land waar inleiders uit de
V.S. komen om een trainingsweek voor Centering Prayer te leiden - Okt 1999.
CENTERING PRAYER - INNERLIJK GEBED
- Het grote verlangen van Jezus was de mensen liefdevol te dienen. Hij kwam
opdat wij allen leven in overvloed hebben. Maar toch onttrok Hij zich van tijd tot tijd aan hen die
Hem nodig hadden. In stilte ging Hij op zoek naar de eenzaamheid in het bergland om daar te bidden.
Daar ontmoette Hij zijn God en maakte Hij zichzelf weer gereed om de nooit eindigende nood van velen
tegemoet te gaan.
- Ook wij hebben tijd nodig om alleen met God te zijn. Eén van de manieren
om dat te doen is: Centering Prayer - Innerlijk Gebed. Het helpt ons om ons hart en ons verstand
open te stellen voor God.
- Centering Prayer - Innerlijk Gebed is geen ontspanningsoefening, maar
het kan er wel een gevolg van zijn, als nevenwerking.
- Ook buitengewone ervaringen als 'high' worden of het hebben van
paranormale belevingen behoren niet tot het doel.
- Het gaat voor alles om 'relatie' en is daarom op dát doel gericht.
- Centering Prayer leidt tot contemplatie.
- De grondslag van het gebed is het 'innerlijk zwijgen' dat gevoed wordt
door een aandachtig omgaan met Gods Woord: de Lectio Divina.
- Volgens Evagrius van Pontus wordt dit gebed gekenmerkt door het opzij
leggen van onze gedachten.
- Een mens denkt haast altijd. Rusteloos draait het wiel van de gedachten en
verhindert ons tot God te komen. We vliegen onze gedachten achterna, tot in het triviale toe.
- Het contemplatieve gebed bestaat niet zozeer in de afwezigheid van
gedachten, dat komt maar zelden voor, als wel er van los komen. We openen ons geheel en al voor God
en gaan, óver onze gedachten heen, op in zijn Aanwezigheid.
HOE LEREN WE HET INNERLIJK GEBED - CENTERING PRAYER?
- Over gebed lézen brengt ons niet tot bidden.
- Het moet gedaan worden.
- Ook Centering Prayer - Innerlijk Gebed, kan alleen maar be-óéfend
worden.
- Er is inoefening en training voor nodig.
- Men kan alleen gaan oefenen. Neem dan als leidraad het boek van Thomas
Keating: Open Heart, Open Mind (duits: Gebet der Sammlung)
- Men kan ook trainingsdagen volgen.
- De Debora Communiteit in Appingedam voorziet hierin. In de folder:
Bezinningdagen A.D. 2000 staan data aangegeven (zie hieronder;
AP).
- Er zijn drie-daagse en vijfdaagse trainingen.
- De vijfdaagse zijn mede bedoeld voor hen die in hun eigen omgeving een
groep voor 'Innerlijk Gebed - Centering Prayer' willen opzetten.
'Kom Heilige Geest en geef ons uw licht.
Licht dat onze geest verlicht en ons de kracht geeft om standvastig te zoeken.
Uw aanraking is als morgendauw en toch werkt U met krachtige hand. Teder bent u als een zacht
briesje en tegelijk bent u als een stormwind.
U drijft ons voor u uit als verdroogde bladeren in de herfststormen, maar alleen om onze voeten op
het smalle pad te zetten.'
Gebed van Thomas Keating
Data en praktische gegevens
- Behalve Centrerend Gebed organiseert de Debora
Communiteit ook nog andere activiteiten: Leren mediteren; lectio divina (geestelijke lezing); mandalatekenen; stil zijn voor God, hoe leren we dat?; de eenvoud van de mystieke weg; bezinningsdagen voor individuele gasten; meevieren
van de grote christelijke feestdagen en van de jaarwisseling.
INNERLIJK GEBED (Centering Prayer)
- In de V.S. en in veel engelssprekende landen een wijde beweging. Het is ontstaan in de
kloosters, maar wordt meer en meer een beweging van onderaf. Door het Innerlijk gebed wordt onze
relatie tot God een levende relatie en onze weg tot Hem een begaanbare weg. Het is een zeer
eenvoudige methode, gebaseerd op het middeleeuwse geschrift' De Wolk van Niet Weten'. Het
behoort tot het erfgoed van het christendom.
- Door nader te komen tot God komen we ook meer tot ons zelf, en allerlei 'aankleefsels' die
ons het zicht ontnemen op ons 'ware' zelf' worden ontmaskerd.
- We worden vrije mensen, t. o. v. God, van elkaar en van onszelf.
Data in 2002
- april: 24, 25, 26; aanvang: 10.00 uur.
- september: 27, 28, 29; aanvang: 10.00 uur.
- oktober: 23, 24, 25 (vervolg); aanvang: 10.00 uur.
- november: 6, 7, 8; aanvang: 10.00 uur.
Cursus Lectio Divina (geestelijke lezing)
- juni: 5, 6, 7; aanvang: 15.00 uur.
- oktober: 11, 12, 13; aanvang: 15.00 uur.
Adresgegevens
Debora Communiteit; Wethouder Huismanlaan 2, 9902 LR Appingedam; tel. 0596 - 623631
"Pakkende" citaten van pater Thomas Keating
-
Onderstaande citaten zijn (door mij, tenzij anders vermeld) vertaald uit Thomas
Keating, Open Mind, Open Heart. The Contemplative Dimension of the Gospel, New York 1997.
-
Teksten uit Invitation to Love worden aangeduid met ItL, en teksten uit The
Mystery of Christ met MC.
In het begin
brengen we ons valse zelf binnen in het gebed, met zijn verwachtingen en zijn vooringenomen ideeën.
Dat is de reden waarom ik in verband met deze vorm van gebed [Centrerend Gebed; AP] niet spreek over
inspanning. Het woord 'inspanning' wordt in ons arbeidsethos onmiddelijk vertaald met 'streven'.
Streven verdunt de voor de groei van het contemplatieve gebed basale houding van ontvankelijkheid.
Ontvankelijkheid is niet hetzelfde als inactiviteit. Als je het inspanning wilt noemen, houd dan in
je achterhoofd dat het totaal anders is dan elke andere vorm van inspanning. Het is eenvoudigweg een
houding van wachten op het Ultieme Mysterie. Je weet niet wat dat is, maar naarmate jouw geloof
wordt gezuiverd, wil je het niet meer weten. Natuurlijk ben je in zekere zin stervensnieuwsgierig om
te weten. Maar je realiseert je dat je het niet te weten kunt komen via welk menselijk zintuig dan
ook; daarom is het vergeefse inspanning om ook maar iets te verwachten. Je weet niet en je kunt niet
weten waarop je aan het wachten bent.
Contemplatie
is geen ontspanningsoefening. Contemplatie kan ontspanning teweegbrengen, maar dat is niet meer dan
een neveneffect. Contemplatie is op de eerste plaats een relatie [met God; AP], en dus intentionaliteit [gericht staan op God; AP]. Het
is geen techniek, het is gebed.
Over momenten van verdiepte
spirituele aandacht, waarin Gods aanwezigheid ervaren wordt:
Deze diepe aandacht is zich bewust van externe factoren, maar die maken geen enkele impressie op
dit bewustzijn, aangezien wij geboeid worden door een mysterievolle inwendige aandacht. Het is alsof
je in gesprek bent met iemand van wie je houdt. Misschien zeg je wel niets in het bijzonder, maar je
gaat helemaal op in die andere persoon. Als je aan het eten bent in een restaurant, kunnen de
serveersters voortdurend voorbijlopen, maar als je in een interessant gesprek gewikkeld bent, zal je
niets opvallen van wat zij aan het doen zijn. Een serveerster zou zelfs de rekening voor je neer
kunnen leggen en je zou nog niet in de gaten hebben dat de maaltijd afgelopen was en dat alle andere
gasten reeds vertrokken waren, en dat het tijd is om te gaan. Dit gebed is niet een conversatie in
woorden, maar het is een uitwisseling tussen harten. Het is een hoger niveau van communicatie dan
andere niveaus van gebed, en het neemt meestal deze lagere niveaus in zichzelf op.
Over het
steeds opnieuw onze aandacht naar God terugbrengen tijdens ons gebed:
Laten we terugkeren naar ons beeld van het gesprek met een vriend op de
zevende verdieping van een kantoorgebouw in het centrum. Tijdens het spitsuur beginnen er allemaal
claxons te toeteren. Je wordt nieuwsgierig wat er toch allemaal aan de hand is, en je aandacht wordt
weggetrokken van de conversatie met je vriend. De beleefdheid gebiedt dat je nu je aandacht opnieuw [op je vriend] vestigt. Dus je richt je blik op je vriend alsof je wilt zeggen: "Verontschuldig
mij", of: "Zoals ik zei...". Met andere woorden, een eenvoudige beweging van herbevestiging
van onze conversatie is op zijn plaats. Richt tijdens Centrerend Gebed op soortgelijke wijze je
aandacht terug naar God, wanneer je merkt dat je een andere gedachte aan het denken was, en denk,
als teken van jouw intentie, het heilige woord [meer over
dit "heilige woord" is te vinden in de langere tekst van Thomas Keating meer naar beneden op
deze pagina; AP].
Centrerend
Gebed brengt ons voorbij het intellect:
Het ligt in de aard van de menselijke geest om dat waarover het denkt te vereenvoudingen. Op die
manier kan één enkele gedachte [bijv. het "heilige
woord" dat wij tijdens Centrerend Gebed herhalen; AP] een immense
rijkdom aan reflecties omvatten. De gedachte zelf wordt dan een aanwezigheid, een act van
aandacht eerder dan van begrijpen.
Centrerend gebed als
discipline is bedoeld om onze aandacht los te koppelen van de gewone stroom van onze gedachten. Wij
hebben de neiging onszelf te identificeren met die stroom. Maar er bestaat een dieper deel van
onszelf. CG opent ons bewustzijn voor het spirituele gedeelte van ons zijn. Dit niveau zouden we
kunnen vergelijken met een brede rivier, door welke onze herinneringen, beelden, gevoelens,
innerlijke ervaringen en ons bewustzijn van uiterlijke dingen gedragen worden. Vele mensen hebben
zich dermate geïdentificeerd met de gewone stroom van gevoelens en gedachten dat zij zich niet
bewust zijn van de bron waaruit deze mentale objecten opwellen. Evenals boten of wrakstukken die
over de oppervlakte van een rivier glijden, moeten onze gedachten en gevoelens ook ergens op rusten.
Zij rusten op de binnenste stroom van het bewustzijn, welke onze deelname aan Gods zijn is. Dat
niveau is niet onmiddellijk evident voor het gewone bewustzijn. Omdat we niet in onmiddellijk
contact met dat niveau staan, moeten we iets doen om ons bewustzijn daarvan te ontwikkelen. Het is
het niveau van ons zijn dat ons het meest menselijk maakt. De waarden die we hier vinden zijn
heerlijker dan de waarden die meedrijven met de oppervlakte van onze psyche. We hebben het nodig om
ons elke dag te verfrissen op [en vanuit; AP] dit diepe niveau. Net zoals we lichaamsbeweging, eten, rust en slaap nodig hebben,
hebben we ook momenten van innerlijke stilte nodig, omdat zij ons de diepst mogelijke vorm van
verfrissing schenken.
Geloof is je openen en overgeven aan God. Voor de geestelijke reis is het
niet nodig dat we ergens naartoe reizen, aangezien God [hier en nu] al met en in ons is. Het is
eerder een kwestie van je gewone gedachten toestaan om zich terug te trekken in de achtergrond en
van meestromen met de rivier van het bewustzijn zonder notitie van hen te nemen, terwijl wij
ondertussen onze aandacht richten op de rivier die ze draagt. Wij zijn als iemand die op de oever
van een rivier zit en de boten voorbij ziet gaan. Als we op de oever blijven, met onze aandacht
gericht op de rivier in plaats van op de boten, zal het vermogen om gedachten te negeren terwijl zij
voorbijstromen steeds groter worden, en een dieper soort van bewustzijn zal te voorschijn komen.
Misschien ben je wel
vertrouwd met het gebaar van het tezamenvouwen van de handen, met de vingers omhoog gericht. Dit
gebaar is een symbool van het tezamenbrengen van alle vermogens en het richten daarvan op God. Het
heilige woord heeft precies hetzelfde doel. Het is een richtingwijzer, maar eerder een mentale dan
een materiële wijzer. Het woord dient te worden geïntroduceerd zonder inspanning: denk dit woord
op dezelfde manier als je elke andere gedachte zou denken die spontaan omkomt.
Het heilige woord, wanneer het zich eenmaal goed gevestigd heeft, is een manier
om het normale aantal van toevallige gedachten te verminderen en om de meer interessante gedachten
weg te houden die langs de stroom van het bewustzijn voorbij komen drijven. Het heilige woord
bereikt dit niet door die gedachten rechtstreeks aan te vallen, maar door steeds opnieuw de intentie
te herbevestigen dat wij ons open willen stellen voor God en Zijn activiteit in ons. Deze
hernieuwing van de wil om zich open te stellen creëert, wanneer zij een gewoonte is geworden, een
atmosfeer waarin je steeds gemakkelijker de onvermijdelijke stroom van gedachten kunt negeren.
Er zijn vormen van
Christelijk gebed die lijken op de mantrische praktijk in de Hindoestaanse traditie, een praktijk
waarin het heilige woord voortdurend herhaald wordt. Dit is niet de methode van CG. In de praktijk
van CG keer je enkel terug naar het heilige woord wanneer je merkt dat je een andere gedachte aan
het denken bent. Als je je meer op je gemak gaat voelen met dit gebed, ga je ontdekken dat je
aangekomen bent in een ruimte van innerlijke vrede die voorbij het woord ligt. Dan merk je dat er
een niveau van aandacht bestaat die voorbij het heilige woord ligt. Het heilige woord is een
richtingwijzer, en je bent nu aangekomen bij dat waar het woord naar wijst. Tot het moment dat je
bij deze ervaring bent aangekomen moet je, wanneer je merkt dat je aan iets anders aan het denken
bent, voortdurend terugkeren naar het heilige woord om je intentie te herbevestigen.
Het
herhalen van het heilige woord is niet een manier om naar God te gaan of een weg naar innerlijke
stilte. Veelmeer brengt het een innerlijk klimaat teweeg dat de beweging van het geloof
vergemakkelijkt. De beweging van puur geloof is het hart van het contemplatieve gebed. Alleen God
kan aan deze vorm van geloof inhoud schenken.
Het kan zijn dat je een punt bereikt waar je helemaal niet meer denkt aan
het heilige woord. Wanneer je neerzit voor gebed, verzamelt heel je psyche zich en smelt weg in God.
Innerlijke stilte ís het heilige woord, maar dan op zijn
diepste niveau.
Wanneer
je in diepe [meditatieve]
rust verkeert, ben je heel vatbaar voor brilliante intellectuele inzichten. Deze invallen zijn
meestal niet meer dan illusies. De menselijke natuur houdt er niet van leeg voor God te staan.
Wanneer je vooruitgang boekt in CG zul je door jaloerse demonen beproefd worden, die zien dat je
werkelijk vooruit komt en die proberen je te laten struikelen. Om je vooruitgang te verhinderen
laten zij diverse soorten van lekker uitziend lokaas voor je verbeelding rondbengelen. Als een vis
die van diepe wateren geniet voel je je aan alle kanten door God omgeven, wanneer plotseling het
lokaas omlaag gelaten wordt in je vredevolle ruimte. Je hapt toe en hup, je hangt aan de haak.
Het kan heel moeilijk zijn jezelf te overtuigen van de
waarde van innerlijke stilte. Maar als je daadwerkelijk CG gaat beoefenen, dan is de enige manier om
dat te doen het negeren van elke gedachte. Laat het een tijd van innerlijke stilte, en niets anders,
zijn. Als God tot jou zou willen spreken in een opeenvolging van woorden, laat Hem dat dan doen
gedurende de overige drieëntwintig uren van de dag. Hij zal meer vergenoegd zijn wanneer je ervoor
koos om naar Zijn stilte te luisteren. In dit gebed spreekt God niet tot je oren, of tot je emoties,
of tot je hoofd, maar tot je geest, je meest innerlijke wezen. Er bestaat geen menselijk vermogen
dat deze taal kan begrijpen of horen. Er vindt een soort van zalving plaats. De vruchten van die
zalving zullen naderhand [na de meditatie; AP] op indirecte wijzen tot uiting komen: in je kalmte,
in je bereidheid om je aan God over te geven in alles wat er gebeurt. Daarom is innerlijke stilte
groter dan elk inzicht. Het bespaart je daarnaast ook een heleboel moeilijkheden. Puur geloof [in de
traditie van het mystieke geschrift "De wolk van Niet-Weten" zouden we spreken van "naakt
geloof"; AP] is de meest zekere en de meest directe weg naar God.
ItL:
Deze wereldlijke verleidingen die op hem [abt Antonius,
woestijnmonnik uit de 3e-4e eeuw n.C.] bleven inbeuken
kwamen niet van buiten hem, maar van binnen. Dat was wat ze zo verontrustend en verwarrend maakte.
Wat was zijn methode van verzet? Geloof, vastbeslotenheid, en onophoudelijk gebed. Antonius was
vastbesloten om de geestelijke reis niet op te geven. Dit is zijn tijdloze boodschap aan mensen op
deze reis: houd nooit op met wachten op God, houd nooit op je vertrouwen in God te stellen, houd
nooit op te bidden tot God.
ItL: De schijnbare afwezigheid van
God, innerlijke zuivering, en de beproevingen van het dagelijkse leven stellen onze toewijding op de
proef. In onze tijd zijn er maar weinig voorbeelden/modellen van toewijding. Mensen gaan van baan
naar baan; huwelijken houden geen stand; carrières komen vroegtijdig tot een einde; religieus leven
en geloften van celibaat worden niet meer zo serieus genomen als ze dat vroeger werden. De stutten
die ooit de mensen hielpen of dwongen om in hun toewijding te blijven staan, hebben aan betekenis
verloren door de culturele revoluties van de moderne tijd. Wat voor goeds deze sociale
ontwikkelingen verder ook opgeleverd mogen hebben, de modellen van toewijding die in vroegere tijden
ter beschikking stonden zijn grotendeels verdwenen, tenminste in de Westerse wereld.
De meeste jong gehuwde stellen hebben op het moment van hun trouwen niet het
flauwste benul waar zij zich op in laten. Wanneer er moeilijkheden ontstaan, besluiten zij dikwijls
dat zij blijkbaar niet voor elkaar bestemd waren en zetten zij er een punt achter. Zij gaan door
hartbrekende echtscheidingsprocedures en zoeken naar nieuwe partners, om daarna slechts hetzelfde
huiveringwekkende proces te herhalen. Natuurlijk, er zijn toegewijde relaties die uitdoven of
schadelijk worden. Andere relaties worden gedomineerd door enkel het romantische aspect en vallen
uiteen in het aangezicht van de harde eisen van de liefde, die om zelf-opoffering vragen.
Feitelijk zullen er altijd moeilijkheden ontstaan juist wanneer een toegewijde
relatie slaagt. Liefde maakt je kwetsbaar. Wanneer je je bemind voelt door God of door een ander
mens, hoef je niet meer zo te bekommeren om je zelfbescherming. Je verdedigingsmechanismes
ontspannen zich en de donkere zijde van je persoonlijkheid komt naar boven, niet enkel in je
bewustzijn, maar ook in je gedrag, tot ontzetting misschien van je partner. Het is te hopen dat je
partner soortgelijke ervaringen doormaakt...
Het thema van "toewijding"
en "volharding" uit de voorgaande tekst uitgewerkt naar het geestelijke leven:
ItL: Als de nacht der zinnen [de
duisternis waarin al onze voorgaande vertroostingen, zekerheden, zelfbeeld, wereldbeeld, Godsbeeld
etc. wegvallen; AP] geleidelijk
aan al onze voorgaande bronnen van kracht en troost reduceert tot stof, is de verleiding om het op
te geven enorm. "Deze weg kan niet voor mij bedoeld zijn. Ik heb een familie te onderhouden, een
beroep om uit te oefenen. Ik kan niet omgaan met al die pijnlijke negativiteit die steeds maar weer
omhoog borrelt in mij." Wanneer dorheid en beproeving gedurende langere tijd aanhouden wil alles
in ons een halt toeroepen aan de geestelijke weg, en we hopen dat we er nooit meer opnieuw aan te
beginnen hoeven. [Maar] als we weglopen van onze toewijding aan de weg, gaat het valse zelf met ons
mee. Waar we ook heen gaan, we zullen het steeds opnieuw moeten aanzien onder andere omstandigheden.
Toewijding verzet zich tegen dit regressieve instinct, door te zeggen: "Ik zal niet opgeven. Ik
neem me voor omwille van de liefde van Christus om door de woestijn van zuivering te gaan, wat er
ook gebeurt." Dit is de vastbeslotenheid die de nacht der zinnen in staat stelt om haar werkt te
voltooien.
ItL: De
omvormende vereniging [met God] is een herstructurering van het bewustzijn, niet een ervaring of een
set van ervaringen. [...] In het licht van de omvormende vereniging is daarom de beoefening zelf het
belangrijkste element in het contemplatieve gebed, niet haar psychologische inhoud. Als we deze
waarheid ten volle zouden begrijpen, zou dat de spirituele reis veel gemakkelijker maken. Aan het
begin van die weg zijn onze verwachtingen over wat er zou dienen te gebeuren en onze commentaren op
wat er [feitelijk] gebeurt de hoofdoorzaken van onze benauwdheid en ons ongemak.
Zowel voor hen die het pad genieten van een meer uitbundige vorm van mystiek, als
voor hen die een verborgen ladder bestijgen [d.w.z.: niet
de vertroosting erváren van Gods bezig-zijn met hen; AP] zal op gegeven ogenblik het moment aanbreken van de verdere zuivering door de nacht
van de geest. Zelfs in de ervaring van de zich ontplooiende stadia van gebed is het valse zelf aan
het werk, subtiel alle wereldlijke verlangens naar bevrediging overhevelend naar de waardevolle
zaken die nu beschikbaar zijn op het spirituele pad. Deze laatste bewering is [overigens] niet
bedoeld om denigrerend te spreken over de vertroostingen van het contemplatieve gebed. Sommige
mensen hebben deze vertroostingen nodig, vooral zij die ernstig beschadigd zijn in hun jeugd. God
buigt zich om naar zulke mensen met diepe wonden, streelt en bemint hen als het ware, om hen op die
manier ervan te overtuigen dat het OK is om geneugden te genieten waarvan zij geleerd hebben dat zij
die niet hóren te genieten. God nodigt hen uit om de emotionele oordelen van hun jeugd te herzien
en de goede dingen des levens met dankbaar hart te ontvangen. Dankbaarheid is een essentiële
levenshouding op de spirituele reis.
De ervaring van Gods liefde stelt ons in staat om te begrijpen waarin de
werkelijke waarden van het leven gelegen zijn.
ItL: Het is dus
Gods bedoeling om de menselijke natuur om te vormen in de Goddelijke, niet door haar een of andere
speciale rol te geven of uitzonderlijke vermogens [we
zouden hierbij bijv. kunnen denken aan levitatie, in tongen spreken, etc.; AP], maar door haar in staat te stellen om het gewone leven met buitengewone liefde te
leven.
MC: Het christelijke
spirituele pad is gebaseerd op een zich voortdurend verdiepend vertrouwen in God. Het is vertrouwen
dat het ons mogelijk maakt de eerste sprong in het duister te wagen, om God in diepere lagen van
onszelf te ontmoeten. En het is vertrouwen dat richting geeft aan de her-modellering van ons wezen
tot in ons meest intieme innerlijk, en aan de transformatie van onze pijn, ons gewond-zijn en onze
onbewuste motivaties in de persoon zoals God bedoeld had dat wij die zouden zijn.
ItL: Veel mensen zullen steun ondervinden van het bijhouden van "minutenboekjes". Zij schrijven daarin een aantal regels uit geestelijke literatuur / de Bijbel die hen bijzonder aanspreken of die zij als ondersteunend ervaren [AP: zie hieronder voor een aantal voorbeelden]. Terwijl zij wachten op een telefoontje of op de bus nemen zij, in plaats van niets te doen en doelloos rond te kijken, hun minutenboekje uit hun portemonnaie of binnenzak, en lezen een paar regels daaruit. Het is verbazingwekkend hoe snel we onze beste voornemens vergeten. We hebben het nodig onszelf onze eigen [religieuze; AP] propaganda voor te houden doorheen de dag - om bij wijze van spreken korte reclameboodschappen aan onszelf te sturen - en ons zo te herinneren aan dat wat we wérkelijk willen doen [met ons leven; AP].
"Eén-minuut-gedachtes" t.b.v.
geestelijke lezing
Achtergronden
-
Onderstaande korte gedachtes zijn bedoeld t.b.v. geestelijk lezing,
in de christelijk contemplatieve/monastieke traditie ook wel aangeduid met "Lectio Divina" ("Goddelijke
lezing"). Lectio Divina duidt op een welbepaalde manier van biddend
omgaan met geestelijke teksten.
-
Zoals er in een symfonie-orkest tegelijkertijd meerdere instrumenten
kunnen opklinken, zo kent dit proces van biddend lezen vier aspecten die in steeds wisselende
verhoudingen met elkaar optreden:
-
het lezen zelf (lectio: wat staat er?);
-
het overwegen daarvan (meditatio: wat betekent het gelezene
voor mij of ons nu?);
-
het gebed dat het aldus overwogene in ons hart oproept (oratio),
bijv. een gebed om kracht of een gebed als uiting van dankbaarheid;
-
en soms, mits Gods het ons gunt, het vergeten van dit alles in het
schouwen van God (contemplatio). Dit is de meest intensieve vorm van gebed, waarin de mens
tijdelijk het besef van zichzelf verliest en helemaal opgaat in God.
"Gebruiksaanwijzing"
-
Uit het bovenstaande volgt dat onderstaande teksten niet bedoeld
zijn om even snel te lezen, maar om er biddend, proevend en overwegend bij stil te staan. Lees
aandachtig en rustig, en lees niet te veel. Lees net zo lang totdat je een zin of een woord
tegenkomt dat je raakt of aanspreekt. Blijf daar rustig bij verwijlen, als het ware elk woord ervan
proevend. Misschien dat dit woord een gids voor jou kan zijn om stil voor God te worden. Of
misschien dat het juist een bepaald gebed in je hart aanwakkert... Neem daar rustig de tijd voor.
Evt. kun je afsluiten met een Onze Vader of een ander gebed dat je dierbaar is.
-
Je zou ervoor kunnen kiezen dit woord in je geheugen te planten, om
het in de loop van de dag bij je te dragen, zodat je er tijdens momenten van rust met je aandacht
naar terug kunt keren en er biddend op in kunt gaan.
-
P.S.: De titel van deze paragraaf, "Eén-minuut-gedachtes",
duidt erop dat de gedachten zó kort zijn, dat je ze gemakkelijk in één minuut gelezen kunt
hebben, waar je ook bent.
De teksten
1) De fundamentele goedheid van de menselijke natuur is, evenals het
mysterie van de Drievuldigheid, genade en de Menswording van God, een essentieel onderdeel van het
christelijke geloof. Dit basale centrum van goedheid heeft het vermogen tot onbeperkte ontwikkeling;
ja zelfs om omgevormd te worden in Christus en vergoddelijkt te raken.
2) Ons basale centrum van goedheid is ons ware Zelf. Het
zwaartekrachtspunt dáárvan is God. Onze basale goedheid accepteren betekent een kwantumsprong
vooruit op de spirituele reis.
3) God en ons ware Zelf zijn niet gescheiden. Alhoewel wij niet God zijn, zijn God en ons ware Zelf
één en hetzelfde ["the same thing"].
11) Behalve dat Hij aanwezig is in de sacramenten, is Christus ook op
een speciale manier aanwezig in elke crisis en elke belangrijke gebeurtenis uit ons leven.
13) Onze basale kern van goedheid is dynamisch en heeft de neiging vanzelf te groeien. Deze groei
wordt gehinderd door de illusies en emotionele obsessies van het valse zelf, door de negatieve
invloeden die voortkomen uit onze culturele conditionering, en door persoonlijke zonden.
16) Gods liefde is meedogend, teder, lichtend, totaal Zichzelf gevend,
niet uit op beloning, alles verenigend.
17) De ervaring door God bemind te worden stelt ons in staat om ons valse zelf te accepteren zoals
het is, het dan los te laten en op reis te gaan naar ons ware Zelf toe. De innerlijke reis naar ons
ware Zelf is de weg naar Goddelijke liefde.
21) Vooruitgang op de spirituele weg wordt gemanifesteerd door de
onvoorwaardelijke acceptatie van andere mensen, om te beginnen diegenen met wie wij leven.
22) Contemplatief gebed, in de traditionele betekenis van de term, is de dynamiek die het proces van
omvorming op gang brengt, begeleidt en tot voltooiing brengt.
30) Regelmatig periodes van stilte en afzondering [solitude] nemen
brengt de psyche tot rust, bevordert innerlijke stilte, en brengt de dynamiek van zelfkennis op
gang.
31) Afzondering is niet in de eerste plaats een locatie, maar een houding van totale toegewijdheid
aan God. Wanneer iemand helemaal aan God behoort, neemt het delen van zijn of haar leven en gaves
[met anderen] voortdurend toe.
36) Nederigheid is een houding van eerlijkheid tegenover God, onszelf,
en de hele werkelijkheid. Het stelt ons in staat om in vrede te zijn temidden van onze onmacht, en
om te rusten in zelf-vergetelheid.
- Deze inleiding heb ik oorspronkelijk geschreven voor het
congregatieblad van de zusters Franciscanessen van Bennebroek; AP.
In een Bijbelgroep, die ik in het verleden gaf, kwam van tijd tot tijd het onderwerp 'gebed'
aan de orde, en dan met name in de zin dat gebed zo moeilijk kan zijn. "Hoe vaak ben je niet
verstrooid, je bent zo gauw afgeleid", zo werd er dan verzucht. "Zelfs als je er bewust voor
gaat 'zitten' wil er toch maar niets komen." En dat is heel ontmoedigend!
In dit artikel wil ik een paar gedachten over het gebed
aanreiken die hopelijk inspirerend kunnen werken voor uw gebedspraktijk. Tevens wil ik als
handreiking een methode van bidden/mediteren presenteren, die misschien behulpzaam kan zijn om een
regelmatige gebedspraktijk op te bouwen, of die te versterken.
Een veelgehoorde klacht is - zoals boven reeds aangehaald - dat mensen tijdens
hun gebed door allerlei verstrooiende gedachten geplaagd
worden. De onuitgesproken gedachte achter deze klacht is dat dat eigenlijk niet zo zou mogen zijn,
dat dat een slecht teken is. Maar vele grote meesters van het geestelijke leven hebben gezegd dat
verstrooidheden en afleidende gedachten tijdens het gebed onvermijdelijk
zijn. Ons gebed zal heel ons leven lang golfbewegingen kennen tussen perioden van verdieping en
perioden van je-leeg-voelen en verstrooiingen. Deze meesters adviseren daarom ons daarover niet
ongerust te maken. De mysticus Jan van Ruusbroec (1293-1381) zegt het als volgt:
En mocht het ook gebeuren, dat u gedurende de getijden of uw
gebedsoefeningen verstrooiende gedachten of inbeeldingen te binnen vallen, om het even vanwaar zij
komen, wees, zodra gij dat gewaar wordt en gij weer tot uzelf komt, daarover niet beangstigd; want
zij zijn ongestadig. Keer u integendeel met hartelijke aandacht tot God. Want al toont de vijand u
zijn kraam en zijn koopwaren, zolang gij ze niet opzettelijk en met liefde van hem koopt, zal er u
niets van bijblijven.
Een ander uitgangspunt dat ons soms op het verkeerde been kan zetten in het gebed
is de overtuiging dat we daarin gedachten moeten formuleren.
En wanneer er dan geen gedachten komen, als we niets weten te zeggen of als we wel bidden, maar er
met ons hart niet bij zijn, dan denken we dat ons gebed niet veel voorstelt.
Praten met God, gedachten tot uitdrukking brengen, is
één van de manieren waarop we het gebed kunnen zien. Maar gebed kan minstens even terecht ook
gezien worden als bij God verwijlen, misschien wel
woordeloos. Het is ermee als in een vriendschap: naarmate je meer met elkaar vertrouwd bent heb je
soms minder woorden nodig. Stil, zonder woorden bij elkaar zijn, hoeft allerminst een lege stilte te
zijn. Integendeel. Jos van de Schoor heeft dat in een gebed heel treffend tot uitdrukking gebracht:
God, alleen vanuit het stil worden
Kan ik met U spreken.
Ik moet geen moeite doen
U iets te zeggen.
Misschien dat ik niets-zeggend
Méér bij U ben, dan wanneer
Ik mij verpak in mooie woorden.
In wat nu volgt zou ik graag een methode van bidden presenteren, die ons kan
helpen omgaan met de verstrooiingen die tijdens het gebed optreden, en die ons kan helpen om in
stilte bij God te verwijlen. Deze methode is ontwikkeld in de Verenigde Staten, en zij wil
aansluiten bij de methode van bidden zoals die wordt gepresenteerd in het Middeleeuws mystieke werk
'De wolk van niet-weten'. Deze vorm van gebed wordt Centering Prayer genoemd. Vertaald is dat: Centrerend gebed. Ondergaand vindt u een vertaling van
(gedeelten uit) een van de basisdocumenten van deze gebeds/meditatie-methode, geschreven door pater
Thomas Keating.
Ik denk dat de tekst voor zichzelf spreekt, maar ik zou er graag een aantal korte opmerkingen aan
vooraf willen laten gaan. Sommige van deze opmerkingen zijn ontleend aan een conferentie over Centrerend Gebed (CG) door Thomas Keating.
- Het woord 'centrerend' geeft aan
waar het deze gebedsmethode om te doen is: zij wil ons helpen om ons te centreren, d.w.z. ons te
concentreren en steeds opnieuw terug te keren naar het biddend bij God verwijlen. Ik wil benadrukken
dat dit terugkeren naar het gecentreerd zijn liefdevol/zacht/vriendelijk gebeurt; rigide discipline
is vreemd aan CG.
- De methode van CG is nauw verbonden met de praktijk van het lezen
in de Schrift (of andere geestelijke teksten). Die leespraktijk is als de voeding
die ons aanzet tot bidden.
- In een conferentie adviseert pater Keating zijn luisteraars om zich tijdens hun
gebed voor te stellen dat zij zich plaatsen voor Gods oneindig
liefdevolle blik. Dit besef dat wij ons plaatsen voor de liefdevolle blik van God
maakt volgens mij de kern van het CG uit (Keating zegt zelfs dat voor sommige mensen dit besef op zich alleen al voldoende kan zijn
om mee te mediteren! Dit besef komt dan volledig in de plaats van het "heilige woord"). Dit besef van je in het licht van Gods liefde te plaatsen maakt dat CG veel méér dan
alleen maar een 'methode' is!
Inhoudsopgave
door pater Thomas Keating OCSO
De genade van Pinksteren bevestigt dat de verrezen Jezus onder ons is als de
verheerlijkte Christus. Christus leeft in ieder van ons als de Verlichte, overal en altijd aanwezig.
Hij is de levende Meester die voortdurend de Heilige Geest zendt, om in ons te wonen en te getuigen
van zijn verrijzenis. De Geest bewerkstelligt dit door ons het vermogen te geven om de
vruchten van de Geest en de Zaligsprekingen zowel in gebed als in activiteit te ervaren en te
manifesteren.
Lectio Divina is de meest traditionele manier om vriendschap met Christus te
cultiveren. Het is een manier van luisteren naar de teksten van de Schrift alsof we in gesprek waren
met Christus, en alsof hij ons daarbij de onderwerpen ter conversatie aanreikt. De dagelijkse
ontmoeting met Christus en het nadenken over zijn woorden voeren ons voorbij slechts
bekendheid-zijn-met-Hem naar een houding van vriendschap, liefde en vertrouwen. De conversatie met
Hem wordt eenvoudiger en maakt plaats voor communie, of - zoals Gregorius de Grote (6e eeuw) het
uitdrukt, wanneer hij de contemplatieve traditie samenvat - "rusten in God". Dit was de
klassieke betekenis van contemplatief gebed in de eerste zestien eeuwen.
Contemplatief Gebed is de normale ontplooiing van de genade van de doop en van het
geregeld beoefenen van Lectio Divina. Misschien zien we het gebed als gedachten of gevoelens die we
uitdrukken in woorden. Maar dit is slechts één van de mogelijke visies op gebed.
Contemplatief Gebed is het openen van geest en hart -
ons hele zijn - voor God, het Ultieme Mysterie, voorbij gedachten, woorden en emoties. We openen
ons bewustzijn voor God, van Wie wij in geloof weten dat hij in ons is, dichterbij dan onze adem,
dichterbij dan ons denken, dichterbij dan onze voorkeuren - dichterbij dan onze geest zichzelf.
Contemplatief Gebed is een proces van innerlijke reiniging, uitlopend in de vereniging met God -
als wij daar open voor staan.
Centrerend Gebed (CG) is een methode die bedoeld is om de ontwikkeling van het
contemplatieve gebed te vergemakkelijken, door onze vermogens voor te bereiden om mee te werken met
dit geschenk (van het contemplatieve gebed; AP). CG is
een poging om het onderricht van vroegere tijden (e.g. zoals te vinden in De Wolk van Niet-Weten)
in een moderne vorm te presenteren, en om daarin een zekere orde en regelmaat in aan te brengen. CG
is niet bedoeld om andere vormen van gebed te vervangen; het doet niet meer dan die andere vormen in
een nieuw en voller perspectief plaatsen. Nu eens stellen we ons tijdens perioden van gebed open
voor Gods aanwezigheid en activiteit in ons; dan weer richten we onze aandacht naar buiten om Gods
aanwezigheid overal te ontdekken.
- Kies een heilig woord als symbool van jouw
intentie om je open te stellen voor Gods aanwezigheid en activiteit binnenin.
- Neem even de tijd om comfortabel te gaan
zitten; sluit de ogen en introduceer (in jouw innerlijk; AP) het heilige woord, als symbool van je intentie om je open te stellen voor Gods aanwezigheid
en activiteit binnenin.
- Word je je bewust van gedachten, keer dan
rustig en liefdevol terug naar jouw heilige woord.
- Blijf aan het eind van de gebedsperiode een
paar minuten in stilte zitten, met de ogen gesloten.
- "Kies een heilig woord als symbool van jouw intentie om je open te
stellen voor Gods aanwezigheid en activiteit binnenin." (cf. Open Mind, Open Heart,
hoofdstuk 5)
- Het heilige woord drukt onze intentie uit om in Gods aanwezigheid te zijn en ons
over te geven aan de Goddelijke activiteit.
- Het heilige woord zou gekozen moeten worden gedurende een korte periode van
gebed, waarin we de Heilige Geest vragen ons te inspireren met een woord dat speciaal voor ons
geschikt is.
- Voorbeelden van heilige woorden:
- a. Heer, Jezus, Abba, Vader, Moeder
- b. Liefde, Vrede, Shaloom
- Hebben we eenmaal een heilig woord gekozen, dan veranderen we dat niet meer
tijdens de gebedsperiode, want dat zou ertoe leiden dat we weer beginnen te denken.
- Een eenvoudige blik naar binnen, gericht op God, kan voor sommige mensen beter
geschikt zijn dan het heilige woord. In zulke gevallen stelt men zich open voor Gods aanwezigheid en
activiteit door naar binnen te keren alsof men daar God aanziet. Voor het heilige schouwen gelden
dezelfde richtlijnen als voor het heilige woord.
- "Neem even de tijd om comfortabel te gaan zitten; sluit de ogen en
introduceer (in jouw innerlijk; AP) het heilige woord, als symbool van je intentie om je open te
stellen voor Gods aanwezigheid en activiteit binnenin."
- Met "comfortabel zitten" wordt bedoeld relatief comfortabel; niet zo
comfortabel dat we in slaap zouden kunnen vallen, maar comfortabel genoeg om gedurende de
gebedsperiode geen aanleiding te geven tot gedachten over het ongemak van ons lichaam.
- Welke manier van zitten we ook kiezen, we houden onze rug recht.
- Als we in slaap vallen, gaan we na het wakker worden - indien mogelijk - enige minuten door
met het gebed.
- Bidden op deze manier vlak na een maaltijd veroorzaakt gemakkelijk slaperigheid. Het is daarom
beter tenminste een uur te wachten voor je met met het CG begint. Bidden op deze wijze vlak voordat
je gaat slapen zou je slaapritme kunnen verstoren.
- We sluiten onze ogen om los te kunnen laten wat rondom en in ons is.
- We introduceren het heilige woord innerlijk en liefdevol: alsof we een veertje op een stuk
absorberend katoen zouden leggen.
- "Word je je bewust van gedachten, keer dan rustig en liefdevol terug
naar jouw heilige woord."
- "Gedachten" is hier een overkoepelend begrip voor elke vorm van
gewaarwording, zoals bijvoorbeeld percepties, gevoelens, beelden, herinneringen, gedachten en
commentaren.
- Gedachten zijn een normaal verschijnsel tijdens CG.
- Met "vriendelijk terugkeren naar het heilige woord" wordt een minimum aan inspanning
bedoeld. Dit terugkeren is de enige vorm van activiteit die wij inzetten tijdens het CG.
- Tijdens ons in-gebed-zijn kan het heilige woord vaag worden, of zelfs helemaal verdwijnen.
- "Blijf aan het eind van de gebedsperiode een paar minuten in stilte
zitten, met de ogen gesloten."
- Wanneer het CG in een groep wordt beoefend, kan de begeleider nu evt. langzaam
tijdens de 2 à 3 extra minuten het Onze Vader reciteren, terwijl de anderen luisteren.
- De extra 2 à 3 minuten geven de psyche tijd om zich opnieuw in te stellen op de
zintuigelijke indrukken, en stellen ons in staat om de atmosfeer van stilte in ons dagelijkse leven
binnen te brengen.
- De minimum tijd voor deze vorm van gebed is 20 minuten. Twee
dagelijkse gebedsperiodes worden aanbevolen, een als het eerste wat je doet in de ochtend, en een
tijdens de namiddag of in de vroege avond.
- Het einde van de periode van gebed kan aangegeven worden door een
timer, als die maar geen hoorbaar tikgeluid heeft of veel lawaai maakt wanneer hij afgaat.
- De belangrijkste effecten van CG worden tijdens het dagelijkse
leven ervaren, niet tijdens het gebed zelf.
- Fysieke symptomen:
- We kunnen lichte pijnen, jeuk, of trekkingen gewaarworden in diverse delen van
ons lichaam, of een algemene onrust. Deze sensaties zijn meestal te wijten aan het loskomen van
emotionele knopen in ons lichaam.
- We kunnen ook zwaarte of lichtheid in onze ledematen opmerken. Deze gewaarwordingen zijn meestal
te verklaren door een diepe mate van geestelijke oplettendheid.
- Hoe dan ook, we besteden geen aandacht aan deze gewaarwordingen, of we staan onze geest toe er
kort bij stil te staan, en keren daarna terug naar het heilige woord.
- Lectio Divina vormt de conceptuele achtergrond voor de
ontwikkeling van het CG.
- Een groep van mensen die wekelijks samen bidden en hun ervaringen
delen kan behulpzaam zijn om de toewijding aan het gebed in stand te houden.
- Neem dagelijks twee perioden van CG.
- Lees regelmatig in de Schrift en bestudeer Keating's boek Open
Mind, Open Heart.
- Beoefen dagelijks een of twee van de speciale methodieken die te
vinden zijn in Open Mind, Open Heart, hoofdstuk 12.
- Word lid van een CG Ondersteuningsgroep, of volg een
Nascholingsprogramma (indien in de buurt). Want dat:
- a. moedigt de leden van zo'n groep aan om ook alleen thuis vol te houden.
- b. het geeft de mogelijkheid tot regelmatig verder studeren d.m.v. tape, lezingen
en discussie.
- Gedurende de tijden van gebed kunnen er diverse soorten van
gedachten onderscheiden worden. (cf. Open Mind, Open Heart, hoofdstuk 6-10):
- Het gewone afdwalen van verbeelding of herinnering.
- Gedachten die aanleiding geven tot je aangetrokken voelen of juist tot aversie.
- Inzichten en psychologische doorbraken.
- Zelf-reflecties, zoals bijvoorbeeld: "Hoe (goed) doe ik het?", of: "Deze
vrede is fantastisch!".
- Gedachten die ontstaan door het ontladen van het onbewuste.
- Gedurende het CG vermijden we het analyseren van onze ervaringen,
of het koesteren van verwachtingen of het gericht zijn op specifieke doelen zoals bijvoorbeeld:
- Het heilige woord voortdurend herhalen.
- Geen gedachten hebben.
- De geest leeg maken.
- Vrede en troost willen voelen.
- Een spirituele ervaring willen bereiken.
- Wat CG niet is:
- Het is geen techniek.
- Het is geen ontspanningsoefening.
- Het is geen vorm van zelf-hypnose.
- Het is geen charismatische gave.
- Het is geen para-psychologisch fenomeen.
- Het is niet beperkt tot de "gevoelde" ervaring van God.
- Het is noch een discursieve vorm van meditatie, noch een gevoelsmatig gebed.
- Wat CG wèl is:
- Het een relatie met God, en tegelijkertijd een discipline om die relatie te
voeden.
- Het is een oefening in geloof, hoop en liefde.
- Het is een beweging voorbij de conversatie met Christus naar communie.
- Het maakt ons vertrouwd met de taal van God, de taal die stilte is.
Inhoudsopgave
Thomas Keating is één van de sturende krachten achter de beweging van Centering Prayer.
Voor geïnteresseerden noem ik hier een aantal van zijn publicaties:
- Open Mind, Open Heart (in het Duits vertaald als "Das Gebet der Sammlung", door
Vier-Türme-Verlag, Münsterschwarzach).
- Invitation to Love
- Intimacy with God
- The Mystery of Christ
Inhoudsopgave
Deze pagina werd voor het laatst ververst op: maandag 1 april 2002.
|
