De poes en ik

Onze poes kan prachtig stil zitten. Zij leeft zéér in het hier-en-nu. Op het gebied van aandachtigheid zal ik haar nooit kunnen evenaren. Toch heb ik niet de indruk dat onze poes mediteert. Meditatie betekent voor mij waakzaamheid én bewustzijn van je waakzaamheid. Ik denk dat de poes niet weet dat zij zo prachtig stil zit. En zelfs als zij het wel zou weten, zou ik het nog geen meditatie noemen. Want meditatie betekent voor mij ook nog een keuze: bewust ervoor kiezen om waakzaam te zijn.

Het lijkt zo simpel. Niets meer doen en toch alert blijven. Maar zoals jullie allemaal weten, is het buitengewoon moeilijk. In Zenkringen wordt vaak gezegd dat iedere beoefenaar eindeloos opnieuw moet beginnen. Zelfs als we heel veel meditatie-ervaring hebben, gaat de twijfel nooit helemaal weg. We moeten blijkbaar steeds opnieuw kiezen. Ik mediteer nu 10 jaar bijna elke dag. Soms voel ik me te moe. Dan kies ik voor uitrusten in plaats van mediteren. Soms is mijn dagprogramma te overladen. Dan besluit ik een dagje over te slaan. Dat voelt meestal wel goed. Ik heb gemerkt dat af-en-toe bewust spijbelen helpt om de discipline vol te houden. Als ik heb besloten om wel te gaan mediteren, en ik onderzoek waarom ik eigenlijk daartoe heb besloten, betrap ik mezelf eerlijk gezegd nogal eens op zelfzuchtige motieven. Ik merk dan dat ik eigenlijk ben gaan zitten, in de hoop me fijner te gaan voelen, minder te piekeren, minder chaotisch te handelen. Op zichzelf geen foute doelen, maar wel erg ik-gericht.
 
 

Om mezelf meer te richten op het juiste motief, begin ik zitmeditaties tegenwoordig vaak met het volgende gebed:
Mogen alle wezens door de kracht en de waarheid van deze beoefening geluk ervaren en de oorzaken van geluk;
Mogen allen vrij zijn van lijden en de oorzaken van lijden;
Mogen allen nooit gescheiden zijn van het grote geluk dat vrij is van lijden;
En mogen zij allen in gelijkmoedigheid leven, zonder al te veel gehechtheid en al te veel afkeer,
En leven in het besef van de gelijkwaardigheid van al wat leeft. (1)
 

Aandachtigheid, zowel tijdens het formele mediteren als ook tijdens ons gewone leven, blijft de basis. Uit aandacht vloeit vaak al veel goeds voort. Als ik aandachtig onze woonkamer binnen ga, is de kans groter dat ik de poes opmerk en haar de streeltjes geef waar zij zo gek op is. Als ik met aandacht mijn mail lees, zal ik eerder verborgen boodschappen ontdekken die mensen me zenden. Als ik aandachtig met de werkelijkheid omga, zal ik meer weet hebben van het leven dat mij omringt. Ik ben beter afgestemd op de behoeften van mijn eigen leven en dat van anderen. Als ik met aandacht 's morgens mijn ontbijt nuttig, besef ik makkelijker dat er weer eten en drinken is, warmte en vrede. Als ik met aandacht besta, zal ik makkelijker merken dat ik omringd ben door schoonheid en geluk. Aandacht is dus een groot goed.

Maar er zijn ook andere aanwijzingen die helpen. Het gebed dat ik net voorlas bevat er voor mij een paar.
 
 

Mogen alle wezens door de kracht en de waarheid van deze beoefening geluk ervaren en de oorzaken van geluk;
Mogen allen vrij zijn van lijden en de oorzaken van lijden;
Mogen allen nooit gescheiden zijn van het grote geluk dat vrij is van lijden;
 

Ik mediteer omdat ik weet dat ik me daardoor prettiger ga voelen en het gevoel heb dat ik het leven beter aankan. Dankzij mediteren kom ik voor mijn gevoel steeds dichter bij de essentie van het bestaan. Maar ik mediteer ook, omdat ik andere wezens wil helpen sterker te worden. Het gaat om alle wezens, niet alleen om mijzelf. Ik merk dat het me helpt om mezelf daar regelmatig aan te herinneren.
 
 

En mogen zij allen in gelijkmoedigheid leven, zonder al te veel gehechtheid en al te veel afkeer,
 

Steeds opnieuw zijn we geneigd om oordelen te vellen. De dingen gaan zoals ze gaan, maar wij plakken er aldoor opnieuw etiketten op. Als we aandachtig onszelf observeren, merken we dat het oordeel bijna altijd vergezeld gaat van een emotie. We ervaren iets als positief en beginnen direct plannetjes te maken om het vast te houden. Of we vinden iets vervelend en zoeken wegen om er vanaf te komen. Als ik mezelf op al te heftige emoties betrap, probeer ik mezelf af te remmen. Het is heerlijk om mezelf af en toe eens helemaal te laten gaan, maar het is goed om mijn kop er niet bij te verliezen. Soms ben ik bang dat ik een saaie Piet zal worden. Maar dat is niet zo. Uiteindelijk voelt het veel prettiger als ik mijn gemoed niet té opgewonden laat worden.
 
 

En leven in het besef van de gelijkwaardigheid van al wat leeft.
 

Dit lijkt een open deur voor ons Westerlingen, die democratie met de paplepel naar binnen hebben gekregen. Toch zijn we constant geneigd onszelf met andere wezens te vergelijken en de anderen in te delen in wezens die hoger staan en wezens die lager staan. Wat is waardevoller: dat mijn kind gelukkig is, of ikzelf? Wat is beter: dat ik een pauze neem waaraan ik behoefte heb, of dat ik naar mijn collega luister die het verhaal van haar scheiding wil vertellen? Moet ik mijn vrouw steunen in haar drang een nieuwe carrière te maken, of mag ik meer energie stoppen in mijn eigen dromen? Moet ik de buurman (die zo graag meer contact wil) tegemoet komen, of mag ik luisteren naar mijn intuïtie die me zegt dat we te veel van elkaar verschillen? Hoeveel asielzoekers kunnen er nog bij in Nederland? Als ik honger heb en de poes ook, wie geef ik dan het eerst eten? Wie is het belangrijkst? Het zijn vragen en vraagjes die we steeds opnieuw moeten beantwoorden. Kiezen voor een alerte, bewuste, meditatieve houding kan ons helpen de juiste weg te vinden.

(1) Sogyal Rinpoche (1995) Het Tibetaanse boek van leven en sterven. Utrecht: Servire

 
   Inleiding tot stiltemeditatie door K. Klumpers (k.klumpers1@freeler.nl)